مهر ميهن

وبلاگ تاریخ و فرهنگ ایران زمین

رباعی قالبی ایرانی برای بیان احساسات انسانی

زبان فارسی بی گمان یکی از غنی ترین گنجینه های ادبی را در میان زبان های زنده دنیا دارد داشتن قالب های گوناگون و متفاوت شعری و در عین حال توانایی کم مانند این زبان در بیان ناب ترین احساسات انسانی ادبیات فارسی را در سرتاسر جهان نامدار کرده است.

 

رباعی یک قالب شعری ایرانی و ویژه شعر فارسی است که توانایی شگفت انگیزی در بیان مطلب های سودمند اخلاقی ، عرفانی و عاشقانه دارد.

 

رباعی چهارمصراع دارد که در آن مصراع های اول ، دوم و چهارم هم قافیه هستند مصرع سوم می تواند با بقیه مصرع ها هم قافیه باشد یا نباشد. وزن مصرع های رباعی ((لا حول ولا قوه الا بالله)) است این قالب از زمان پدر شعر پارسی (رودکی) رواج داشته است اما نام رباعی با نام بزرگ مرد تاریخ دانش و ادبیات ایران زمین خیام نیشابوری پیوندی ناگسستنی خورده است.

 

کتاب الکترونیک رباعی های زیبای خیام با پیشگفتار صادق هدایت را می توانید از این سایت دریافت کنید در زیر چند رباعی زیبا از جمعی از سرایندگان نامدار ادب پارسی را می بینید برای رباعی های بیشتر می توانید  کتاب (( رباعی نامه ( گزیده رباعیات از رودکی سمرقندی تا امروز)  به اهتمام سید احمد بهشتی شیرازی)) را ببینید.

 

 

خیام:

 

در هر دشتی که لاله زاری بودست                                                      آن لاله ز خون شهریاری بودست

 

هر برگ بنفشه کز زمین می روید                                                      خالیست که بر رخ نگاری بودست

 

 

افسوس که آن نامه جوانی طی شد                                                         وان تازه بهار زندگانی دی شد

 

آن مرغ طرب که نام او بود شباب                                                             فریاد ندانم کی آمد کی شد

 

 

آن قصر که جمشید درو جام گرفت                                                        آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت

 

بهرام که گور می گرفتی همه عمر                                                     دیدی که چگونه  گور بهرام گرفت

 

 

ابوعلی سینا

 

ای در دو نفس عمر تو افزاینده                                                             بادی است نفس شونده و آینده

 

بر باد نهاده ای بنای همه عمر                                                                     بر باد کجا بود بنا پاینده

 

 

شهید بلخی

 

دوشم گذر افتاد به ویرانه توس                                                         دیدم جغدی نشسته جای طاووس

 

گفتم چه خبرداری از این ویرانه                                                     گفتا خبر اینست که افسوس افسوس

 

 

ابونصر فارابی

 

اسرار وجود ، خام و ناپخته بماند                                                    و آن گوهر بس شریف نا سفته بماند

 

هر کس به دلیل عقل چیزی گفتند                                                   آن نکته که اصل بود ناگفته بماند

 

 

پرویز ناتل خانلری

 

زر گفت همه جهان گروگان من است                                            آهن گفتا هر آنچه هست مال من است

 

زر گفت گران خریده ام آهن گفت                                                    گیتی گه گران تست ارزان من است

 

 

سنایی

 

گفتی که ز بهر مجلس افروختنی                                                      در عشق چه لفظ هاست اندوختنی

 

ای بی خبر از سوخته و سوختنی                                                             عشق آمدنی بود نه آموختنی

 

 

رودکی

 

با داده قناعت کن و آزاد بزی                                                                     دربند تکلف مشو آزاد بزی

 

در به ز خودی نظر مکن غصه مخور                                                  در کم ز خودی نظر کن و شاد بزی

 

 

شهاب الدین سهروردی

 

هان تا سررشته خرد گم نکنی                                                          خود را ز برای نیک و بد گم نکنی

 

ره رو تویی و راه تویی منزل تو                                                       هشدار که راه خود به خود گم نکنی

 

 

بابا افضل کاشانی

 

دشت از مجنون که لاله می روید از او                                                  ابر از دهقان که ژاله می بارد از او

 

طوبی و بهشت و جوی شیر از زاهد                                                       ما و دلکی که ناله می روید از او

 

 

عطار

 

برچهره گل شبنم نوروز خوش است                                            در باغ و چمن روی دل افروز خوش است

 

از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست                            خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است

 

 

عبدالرحمان جامی

 

دل خسته و سینه چاک می باید شد                                                وز هستی خویش پاک می باید شد

 

آن به که به خود پاک شویم اول کار                                                    چون آخر کار خاک می باید شد

 

 

ملک الشعرای بهار

 

زین مردم دل سیاه رخ دارم زرد                                                         بی دردی خلق دردم افزود به درد

 

جز خورن خون دگر چه می شاید کرد                                       خون باید خورد و باز خون می باید خورد

 

 

آزادی ماست اصل آبادی ما                                                                     این است نتیجه خدادادی ما

 

آزاد بزی ولی نگر تا نشود                                                                            آزادی تو رهزن آزادی ما

 

 

مولوی

 

من درد تو را ز دست آسان ندهم                                                      دل بر نکنم ز دوست تا جان ندهم

 

از دوست به یادگاری دردی دارم                                                        کان درد به صد هزار درمان ندهم

 

 

فردوسی

 

تا چند نهی بر دل خود غصه و درد                                                     تا جمع کنی سیم سپید و زر زرد

 

زان پیش که گردد نفس گرم تو سرد                                           با دوست بخور که دشمنت خواهد خورد

 

 

خاقانی

 

سوزی که در آسمان نگنجد دارم                                                        وان ناله که در دهان نگنجد دارم

 

گفتی ز جهان چه غصه داری آخر                                                     آن غصه که در جهان نگنجد دارم

 

 

عین القضاه همدانی

 

آتش بزنم بسوزد این مذهب و کیش                                                  عشق بنهم بجای مذهب در پیش

 

تا کی دارم عشق نهان در دل خویش                                         مقصود رهم تویی نه دین است و نه کیش

 

 

و سرانجام رباعی دردناک کمال الدین اصفهانی که پس از قتل عام اصفهان توسط مغولان (سال 633 ه . ق) سروده شده است

 

 

کس نیست که تا بر وطن خود گرید                                                        بر حال تباه مردم بد گرید

 

دی برسر هر مرده دوصد شیون بود                                                         امروز یکی نیست که بر صد گرید

 pdf این نوشته

+ mehre mihan ; ۸:٤٧ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢۱ آذر ۱۳۸٦
    پيام هاي ديگران ()